ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ
Ένα από τα ομορφότερα χωριά της Κρήτης με πλούσια ιστορία και απαράμιλλο φυσικό τοπίο!

Άγιος Θωμάς

Ο Άγιος Θωμάς είναι ένα ιδιαίτερο χωριό του νομού Ηρακλείου που εντάσσεται στο Δήμο Γόρτυνας. Είναι xτισμένο σε υψόμετρο 530μ. σε ωραία θέση με πανοραμική θέα προς την ευρύτερη περιοχή και σε φυσικό περιβάλλον απαράμιλλης ομορφιάς. Η γεωλογική σύσταση του τόπου με τους απόκρημνους ψηλούς βράχους συνθέτει μια ιδιότυπη εικόνα. Βρίσκεται στο γεωγραφικό κέντρο της Κρήτης σε απόσταση 28 χλμ από το Ηράκλειο, και αποτελεί ιδανική επιλογή για τον επισκέπτη που θέλει να εξερευνήσει το νησί και να γνωρίσει τις ομορφιές του.

Το όνομα Άγιος Θωμάς οφείλεται στην παλιά τρίκλιτη εκκλησία, τύπου βασιλικής με κυλινδρικό τρούλο που είναι χτισμένη πάνω σε αρχαίο ναό και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Τα δύο κλίτη χρονολογούνται το 10ο αι. ενώ το τρίτο και ο πρόναος το 14ο αι. Στο ναό σώζονται σπαράγματα τοιχογραφιών που μαρτυρούν τον πλούτο και τη σπουδαιότητα της περιοχής.

Ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στις 49 εκκλησιές και τα ξωκκλήσια, στους μονολιθικούς ρωμαϊκούς τάφους και στα μινωικά λαξευτά πατητήρια. Επίσης μπορεί να περπατήσει στα γραφικά σοκάκια του χωριού, να ανηφορίσει προς την κορυφή του βράχου και να απολαύσει τη θέα από τον Καβαλλάρη. Τέλος, να ξεκουραστεί στα καφενεδάκια της πλατείας και να γνωρίσει την ανεπιτήδευτη κρητική φιλοξενία.

Στη θέση Γριά Μάντρα βρίσκονται οι μονολιθικοί ρωμαϊκοί τάφοι, που διασώζονται σε εξαιρετική κατάσταση. Στο σημείο οδηγεί το μονοπάτι που ξεκινά από την πλατεία του χωριού. Λίγα λεπτά πεζοπορίας αρκούν για να περιπλανηθεί κανείς και να θαυμάσει τους ψηλούς βράχους με τους έξι λαξευτούς τάφους. Από μια κατολίσθηση που έγινε στα τέλη του 19ου αι. ένας βράχος έχει γείρει και οι τρεις τάφοι έχουν πάρει περίεργη κλίση.

Λίγο έξω από το χωριό στα ανατολικά βρίσκεται ο λαξευτός ναός του Αγίου Ιωάσαφ του Ινδού. Πρόκειται για ένα λαξευμένο βράχο με ύψος 3,5μ. Ανήκει στη σπάνια κατηγορία των μονολιθικών ναών και το περίεργο είναι πως έχει αφιερωθεί σε ένα άγνωστο άγιο της Ινδίας. Σύμφωνα με την παράδοση ο Ιωάσαφ ήταν γιος του βασιλιά των Ινδιών ο οποίος παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του ασπάστηκε το χριστιανισμό και έζησε ως μοναχός στην έρημο. Η λατρεία του ήρθε στο χωριό είτε από Κωνσταντινοπολίτες πρόσφυγες, είτε επειδή ο Άγιος Θωμάς κήρυξε στην Ινδία και έτσι δικαιολογείται η παράλληλη λατρεία και του Αγίου Ιωάσαφ. Βέβαια τόσο το μνημείο όσο και η λατρεία του αγίου θάφτηκαν στο χώμα για πολλά χρόνια και μόνο έπειτα από πληροφορίες που βρέθηκαν στο Άγιο όρος αποκαταστάθηκε και γιορτάζει στις 26 Αυγούστου.

Στην περιοχή Αρδάχτια υπάρχουν πολλά λαξευτά σπήλαια και αρχαίοι τάφοι. Σε ένα τέτοιο σπήλαιο μεταξύ Αγίου Θωμά και του οικισμού Αρδάχτια υπάρχει ο ναός της Κεράς Σπηλιώτισσας, όπου κατά την παράδοση υπήρχε θέατρο και αρχαίος βωμός, ενώ έξω από τη σπηλιά, χαραγμένη στο βράχο, υπάρχει μια αρχαία αφιερωματική επιγραφή στη θεά Δήμητρα και στην κόρη της Περσεφόνη που χρονολογείται τον 1ο αι.μ.Χ. Η επιγραφή αυτή δηλώνει ότι κάποτε το μέρος αποτελούσε χώρο λατρείας θεοτήτων του Κάτω Κόσμου. Η παράδοση και οι θρύλοι αναφέρουν ότι στη Σπηλιώτισσα βρίσκεται –αν και καλυμμένη πλέον- η τρύπα του Άδη. Λέγεται ότι εκεί βρισκόταν η είσοδος για τον Κάτω Κόσμο, για αυτό οι ζωντανοί πετούσαν μέσα στην τρύπα αφιερώματα και αγαπημένα αντικείμενα των νεκρών.

Στο βάθος της κοιλάδας στη θέση Μουζουράς, σε ειδυλλιακό τοπίο, βρίσκεται το εξωκκλήσι της Παναγίας Καρδιώτισσας, όπου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας το 1912. Η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας Καρδιώτισσας, κτίσμα του 14ου αιώνα είναι χτισμένη πάνω σε χαλάσματα αρχαίου ιερού. Η παράδοση μας λέει για το θαύμα της Παναγίας. Σύμφωνα με την επιγραφή το 1914 ένας Τούρκος είχε μια κόρη παράλυτη εκ γενετής. Ο Τούρκος άκουσε για τα θαύματα της Καρδιώτισσας και της προσέφερε δώρα, μεταξύ των οποίων δύο φλασκιά λάδι και δύο φλασκιά μέλι. Η κόρη έγινε καλά και ο Τούρκος δόξασε την Παναγία. Από το 1935-1962 λειτούργησε ως γυναικεία μονή, ενώ κατά τη γερμανική Κατοχή ο ξενώνας φιλοξένησε κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.Το μοναστήρι με τα χρόνια ερήμωσε, όμως το 1992 ξεκίνησαν εργασίες για την ανακαίνιση του.

Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να ξαποστάσει κάτω από το μεγάλο αιωνόβιο δρυ  και να απολαύσει τα χρώματα και τους ήχους της φύσης. Δίπλα από την Παναγία την Καρδιώτισσα υπάρχει ένα παλιό πέτρινο γεφύρι και ένας νερόμυλος. Αν ακολουθήσει κανείς το μονοπάτι θα συναντήσει δύο από τα πολλά λαξευτά πατητήρια που υπάρχουν στην περιοχή και μαρτυρούν την αδιάλλειπτη καλλιέργεια του αμπελιού ήδη από τη μινωική εποχή.